Turbulencje w samolocie: skąd się biorą, czy są niebezpieczne i co robić?
W 2024 roku FAA odnotowała 23 poważne urazy związane z turbulencjami w regularnych przewozach lotniczych w USA. Dwadzieścia dotyczyło członków załogi, a trzy pasażerów. Nagły wstrząs zagraża przede wszystkim osobie, która stoi, nie ma zapiętego pasa albo znajduje się obok niezabezpieczonych przedmiotów.
Turbulencje są normalnym zjawiskiem atmosferycznym. Mogą pojawić się przy burzy, nad górami i przy bezchmurnym niebie. Załogi otrzymują prognozy i raporty z wcześniejszych lotów, ale nie każdą zmianę ruchu powietrza da się wykryć wcześniej. Pasażera najbardziej chroni pas zapięty przez cały czas siedzenia oraz wykonywanie poleceń załogi, gdy pojawią się turbulencje.
Czym są turbulencje w samolocie i jak powstają?
W lotnictwie turbulencjami nazywa się nieregularny ruch powietrza, który powoduje krótkotrwałe zmiany sił działających na samolot. W kabinie odczuwamy je jako drgania, kołysanie albo nagły ruch w pionie.
Federalna Administracja Lotnictwa w USA (Federal Aviation Administration, FAA) wymienia kilka głównych przyczyn turbulencji: burze, fronty atmosferyczne, przepływ powietrza nad górami oraz prądy strumieniowe. Te ostatnie są wąskimi pasmami bardzo silnego wiatru występującymi na dużych wysokościach. Na ich obrzeżach mogą pojawiać się uskoki wiatru, czyli szybkie zmiany jego prędkości lub kierunku.
Turbulencja w czystym powietrzu (clear-air turbulence, CAT) może występować na wysokości przelotowej bez widocznych chmur i intensywnych opadów. Często występuje na wysokościach przelotowych, w pobliżu prądów strumieniowych i silnych uskoków wiatru. Ponieważ nie towarzyszy jej wyraźny układ burzowy, może zaskoczyć załogę mimo wcześniejszego sprawdzenia warunków na trasie.
Określenie „dziura w powietrzu” jest potoczne. Odczucie nagłego opadnięcia wynika ze zmiany ruchu powietrza wokół samolotu, a nie z wpadnięcia w pustą przestrzeń.
Jak mocne mogą być turbulencje?
FAA wyróżnia cztery stopnie turbulencji: lekkie, umiarkowane, silne i ekstremalne. Klasyfikacja opisuje ruch samolotu oraz warunki panujące w kabinie.
| Rodzaj turbulencji | Co może odczuć pasażer? |
| Lekkie | Niewielkie drgania i krótkie zmiany położenia. Można poczuć lekki nacisk pasa, a niezabezpieczone rzeczy mogą się przesunąć. |
| Umiarkowane | Wstrząsy są wyraźne, chodzenie po kabinie staje się trudniejsze, a luźne przedmioty mogą spaść lub się przesunąć. Samolot pozostaje pod kontrolą. |
| Silne | Pojawiają się duże i nagłe zmiany wysokości lub położenia. Pasażerowie są mocno dociskani do pasów, a chodzenie i serwis pokładowy stają się niemożliwe. |
| Ekstremalne | Samolot jest gwałtownie rzucany, a jego kontrolowanie staje się bardzo trudne. FAA wskazuje przy tej kategorii możliwość uszkodzenia konstrukcji. |
Wyraźne drgania lub kołysanie nie oznaczają automatycznie utraty kontroli nad samolotem. Według klasyfikacji FAA przy turbulencji umiarkowanej maszyna pozostaje pod kontrolą przez cały czas.
Czy turbulencje mogą uszkodzić samolot?
Agencja Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (European Union Aviation Safety Agency, EASA) podaje, że współczesne samoloty są projektowane z myślą o obciążeniach występujących podczas turbulencji, a piloci szkolą się do lotu w takich warunkach.
W klasyfikacji FAA możliwość uszkodzenia konstrukcji pojawia się przy turbulencji ekstremalnej. W typowym locie pasażerskim bardziej prawdopodobnym zagrożeniem jest uraz osoby bez zapiętego pasa albo uderzenie przedmiotem przemieszczającym się po kabinie.
Co robią piloci w przypadku turbulencji?
Załoga przygotowuje się na możliwe turbulencje jeszcze przed dotarciem do danego odcinka trasy. Piloci korzystają z prognoz, informacji od dyspozytorów lotniczych i raportów przekazanych przez załogi, które wcześniej leciały tą trasą. Pokładowy radar pogodowy pomaga rozpoznać strefy intensywnych opadów związanych z burzami, ale nie pokazuje każdej turbulencji. CAT może wystąpić przy bezchmurnym niebie i bez wyraźnego ostrzeżenia.
Gdy załoga spodziewa się turbulencji albo wstrząsy już się pojawią, piloci mogą włączyć sygnalizację pasów i polecić personelowi pokładowemu przerwanie serwisu oraz zajęcie miejsc. Decyzja zależy od intensywności turbulencji oraz tego, czy załoga spodziewa się jej nasilenia.
Jeśli warunki na innym poziomie lotu lub zmienionej trasie są lepsze, piloci mogą poprosić kontrolę ruchu lotniczego o zgodę na zmianę wysokości albo kursu. Kontroler uwzględnia przy tym ruch innych samolotów i dostępność bezpiecznej przestrzeni. Załoga przekazuje również informacje o miejscu, wysokości i intensywności turbulencji. Takie raporty PIREP pomagają kolejnym pilotom ocenić warunki na tej samej trasie.
W silnej turbulencji piloci stosują procedury właściwe dla danego typu samolotu. Obejmują one między innymi odpowiednie dobranie prędkości i unikanie gwałtownych korekt, które zwiększałyby obciążenia maszyny.
Jak radzić sobie z turbulencjami jako pasażer?
Najskuteczniejszą ochroną przed urazem jest pas zapięty przez cały czas siedzenia, również po zgaszeniu sygnalizacji nad fotelem. Powinien przebiegać nisko i ciasno przez biodra. Nagła turbulencja może pojawić się bez ostrzeżenia, dlatego pierwsze mocniejsze szarpnięcie nie powinno być dopiero sygnałem do zapięcia pasa.
Gdy załoga włącza sygnalizację pasów lub prosi o zajęcie miejsc:
- usiądź i dociągnij pas;
- odłóż telefon, laptop i inne przedmioty, które mogą się przemieścić;
- nie otwieraj schowka nad głową;
- poczekaj z pójściem do toalety lub wyjmowaniem bagażu;
- wykonuj polecenia personelu pokładowego.
Jeśli wstrząsy wywołują przede wszystkim lęk, przypomnij sobie, że w klasyfikacji FAA samolot pozostaje pod kontrolą przy turbulencji umiarkowanej. Skupienie uwagi na spokojnym, regularnym oddechu może zmniejszyć objawy napięcia. Cleveland Clinic wymienia głębokie oddychanie i medytację wśród technik pomocnych podczas startu, lądowania oraz turbulencji. Lęk prowadzący do napadów paniki lub rezygnowania z podróży warto omówić z lekarzem lub psychologiem.
W fotelach w okolicy skrzydeł kołysanie jest zwykle mniej odczuwalne niż w tylnej części kabiny. Jeśli źle znosisz turbulencje, możesz uwzględnić to przy wyborze miejsca w samolocie.
Czy turbulencji rzeczywiście przybywa?
Badanie opublikowane w 2023 roku w „Geophysical Research Letters” objęło dane atmosferyczne z lat 1979–2020. Autorzy stwierdzili wzrost występowania CAT na wysokościach przelotowych w wielu obszarach położonych w średnich szerokościach geograficznych.
Dla jednego analizowanego punktu nad północnym Atlantykiem roczny czas występowania co najmniej silnej CAT wzrósł z 17,7 godziny w 1979 roku do 27,4 godziny w 2020 roku, czyli o 55%. Roczny czas występowania co najmniej umiarkowanej CAT zwiększył się o 37%, z 70 do 96,1 godziny.
Wartość 55% opisuje wzrost rocznej liczby godzin spełniających kryteria co najmniej silnej CAT w tym punkcie. Wskaźnik nie opisuje siły wstrząsów podczas konkretnego lotu. Autorzy uznali obserwowane zmiany za zgodne z przewidywanym wpływem ocieplenia klimatu na uskoki wiatru w prądach strumieniowych.
Lecisz z Kraków Airport?
Na FlyDrive zostawiasz samochód około 500 metrów od terminala, a transfer na lotnisko i z powrotem jest w cenie rezerwacji. Sam przejazd trwa około 1-2 minut. Miejsce możesz zarezerwować online przed wyjazdem.
Najczęstsze pytania o turbulencje
Współczesne samoloty projektuje się z uwzględnieniem obciążeń występujących podczas turbulencji. FAA wskazuje możliwość uszkodzenia konstrukcji przy turbulencji ekstremalnej. Podczas zwykłych lotów znacznie większe znaczenie dla bezpieczeństwa pasażera ma zapięty pas i zabezpieczenie luźnych przedmiotów.
Pasażer może przez chwilę odczuć gwałtowny ruch w dół, ale samolot nie zaczyna wtedy swobodnie spadać. Wstrząs wynika ze zmian przepływu powietrza i sił działających na maszynę.
Burze mogą powodować silne turbulencje, dlatego piloci omijają obszary niebezpiecznej pogody. Wstrząsy występują również przy bezchmurnym niebie, między innymi w pobliżu prądów strumieniowych.
FAA i EASA zalecają pozostawienie pasa zapiętego podczas siedzenia, również po zgaszeniu sygnalizacji nad fotelem. Pas powinien przebiegać nisko i ciasno przez biodra.
Nie każdą turbulencję da się wykryć z wyprzedzeniem. Piloci korzystają z prognoz, raportów innych załóg i radaru pogodowego, ale CAT może wystąpić bez widocznych chmur oraz intensywnych opadów.
Źródła
- FAA – Turbulence: Staying Safe
- FAA – Aeronautical Information Manual, Chapter 7: Safety of Flight
- EASA – Behind the summer journey: what passengers don’t see during the busiest time of year
- Prosser et al. – Evidence for Large Increases in Clear-Air Turbulence Over the Past Four Decades, „Geophysical Research Letters” (2023)
- FlyDrive – parking przy lotnisku Kraków-Balice
Zarezerwuj miejsce
parkingowe z transferem
już teraz
